WELKE FISCALE HERVORMING HEBBEN WE (NIET) NODIG
In 2026 vond in de Kamer van Volksvertegenwoordigers een hoorzitting plaats over volgende wetsvoorstellen:
-
Wetsvoorstel tot instelling van een miljonairstaks (DOC 56 0323);
-
Wetsvoorstel tot instelling van een belasting op de grote vermogens (DOC 56 0901);
-
Wetsvoorstel met het oog op het invoeren van een vermogensbelasting (DOC 56 1298).
Stichting Merito werd op 20 september gehoord over deze wetsvoorstellen. Als auteur van het boek “Tax shift, waarom ons land een belastinghervorming nodig heeft” kon ik getuigen over de lacunes van ons belastingstelsel. Een hervorming is wenselijk maar niet eender welke. Er zijn essentiële evenwichten te bewaren tussen doelstelling als rechtvaardigheid, economische efficiëntie, eenvoud en rechtszekerheid. Dit betekent dat het problematisch is om een willekeurig stukje uit de fiscaliteit te veranderen zonder oog op het geheel. De inzet is dan ook een coherente herziening vertrekkende van gezonde principes. Een fundamenteel dat een vereenvoudiging zich opdringt. Door het verwijderen van incoherenties en uitzonderingen verbreedt men de belastbare basis waardoor tarieven verlaagd kunnen worden zonder inkomensverlies.
Feiten -
Het is essentieel dat er een goede kennis is van de reële verhoudingen en cijfers. Ons land kent zowel inzake de totale belastingen op kapitaal, de belastingen op eigendom als de belastingen op erfenissen en giften één van de hoogste niveaus van belastingsdruk in het Westen. Ook inzake het niveau van herverdeling laten we niet veel landen voor ons.
-
Ons land kent ondertussen een jarenlang probleem van lagere productiviteitsgroei dan omliggende landen. Met onze hoge staatsschuld zijn we extra kwetsbaar voor hogere rentevoeten. Sommigen denken door een “rijkentaks” 2 miljard euro extra overheidsontvangsten op te halen. Als de rente op onze staatsschuld met een procentpunt oploopt, moeten we al een veelvoud hiervoor extra uitgeven aan rentebetalingen. Iedereen is zich dus maar beter bewust van de precaire context waarin ons land zich bevindt.
Onzeker -
Een belangrijke boodschap voor het debat is dat we ten alle moeten vermijden de motor van menselijke vooruitgang te stoppen. Daarvoor is er een vergoeding nodig voor het nemen van risico. Een tweede belangrijke boodschap is dat je vandaag geen roekeloze avonturen aangaat met onze fragiele overheidsfinanciën. De opbrengst van een “rijkentaks” ramen is hoogst onzeker. In elk geval zal dit ook een erg volatiele inkomst opleveren omdat de belastingsbasis eronder nu eenmaal erg wisselend is. Als het Federaal Planbureau wordt gevraagd zal het altijd aangeven dat het heel wat haalbaarder is om een betrouwbare schatting te maken van hogere belastingsinkomsten als het gaat over een verhoging van het BTW-tarief of een aanpassing in de personenbelasting. De voorstanders van 'meer vermogensbelasting' in de Kamer gaven overigens geen antwoord op mijn kritisch punt inzake het stapelen van belastingen. We hebben al een roerende voorheffing van 30%, een effectenbelasting, een meerwaardebelasting en dan is nu discussie over nog eens een extra belasting op deze belastingsbasis? Stapelen van belastingen is volgens de wetenschappelijke literatuur in elk geval inefficiënt.
-
Politieke partijen zoals Groen, Ecolo, PS, Engagés, PVDA hebben ook geen antwoord op de vraag waarom ze niet een belasting op het inkomen uit vermogen verkiezen boven een belasting op het vermogen zelf. Die laatste is volgens de wetenschap veel verstorender: het is een voorraadbelasting, ongeacht of je hoog of laag rendement haalt.
-
Voorbeelden in het buitenland liepen overigens vast op de problematiek inzake het waarderen van het vermogen. Dat is allesbehalve evident. Bovendien zit het vermogen van de beoogde groep vaak grotendeels in niet-beursgenoteerde illiquide zaken (vennootschappen, vastgoed, kunst, private equity, intellectuele eigendom). Dit levert ook het probleem op van liquiditeit. Winst op papier is geen cash. Als het vermogen van een ondernemer in zijn bedrijf zit, hoe gaat hij dan de vermogensbelasting betalen. Overigens stelde een parlementslid tijdens de hoorzitting de vraag waarom de ondernemer dan niet gaat lenen voor het betalen van die belasting met verwijzing naar Elon Musk. Wel ten eerste zijn KMO-ondernemers niet te vergelijken met Elon Musk. Ten tweede kan hij dat misschien vandaag maar dat is wellicht ook een momentopname. Als de financiële cyclus verslechtert, lukt dat zelfs hem niet meer. Als ex-bankier moet ik ook zeggen dat geen enkele bank geld hoort uit te lenen voor het betalen van dergelijke belasting. Dat is geen kredietwaardig project waar toekomstige winsten tegenover staan.​
Gedragsaanpassingen​
-
Er is in elk geval de cruciale vraag rond gedragsaanpassingen. De PVDA bleek samen te werken met een van uitgenodigde externen in de hoorzitting. Die baseerde zich voor zijn doctoraat op een overzicht van enkele jaren geleden die op basis van internationale studies een vork van gedragsreacties raamt. Het is daarom dat de betreffende doctoraatstudent ook in interviews zei dat de vermogensbelasting volgens hem tussen 2,2 en 11,7 miljard euro zou opleveren. Dat is wel een heel brede vork. Die wijst uiteraard net op die onzekerheid. Die is in feite nog groter dan men denkt. De reden is dat de robuustheid van die schattingen heel zwak is. Er moeten maar enkele tientallen vermogenden vertrekken als reactie op de nieuwe belasting en de belastingontvangsten riskeren zelfs af te nemen in plaats van te groeien. De literatuur zegt bovendien dat het misschien over een klein aantal gaat maar dat het fiscaal effect hiervan groot in grondslag kan zijn. Wie vertrekt, neemt ook personenbelasting, vennootschapsbelasting en toekomstige meerwaarden “mee”. Of anders gezegd: het verlies aan overheidsontvangsten wordt snel onderschat bij dergelijke emigratie.
Belastinghervorming​​​
-
Elke hervorming moet gebeuren als onderdeel van een coherentie visie over de toekomst van de fiscaliteit en de vereiste evenwichten.
-
De Belgische openbare financiën zijn onhoudbaar. Ons belastingstelsel is slecht aangepast om het hoofd te kunnen bieden aan de uitdagingen van de 21e eeuw. Het amalgaam van recordherverdeling enerzijds en het kluwen van ‘vijstellingen, aftrekken en verminderingen die de ontvangsten van de Staat beïnvloeden’ anderzijds, vormt geen basis voor de toekomst.
-
Belangrijke elementen van Merito's visie:
- Niet alle belastingen zijn even bevorderlijk voor duurzame groei. Verschuif van meer naar minder nefaste belastingen.
-Zorg ervoor dat fiscale instrumenten de juiste prikkel geven en in elk geval niet het behartenswaardige onnodig afremmen.
- Streef een ‘holistische’ behandeling van ‘inkomen’ na door de regels van de belastingen op vermogen, verbruik, werken en ondernemen op elkaar af te stemmen.
- Zorg ervoor dat belastingen (én bijdragen) mensen prikkelen om aan het werk te gaan en zelf b! te dragen.
- Streef over het algemeen een zo breed mogelijke belastingbasis na die lagere tarieven mogelijk maakt.
- Evalueer elke fiscale maatregel tijdig.
-
Onze minimale lijst met aanbevelingen:
1/ Streef over het algemeen een zo breed mogelijke belastingbasis na die lagere tarieven mogelijk maakt. Hervorm de Inventaris van de vrijstellingen, aftrekken en verminderingen. Evalueer elk onderdeel daarvan en schrap die waarvoor geen legitimatie bestaat inzake efficiëntie en rechtvaardigheid.
2/ Vereenvoudig zoveel mogelijk de belasting over de toegevoegde waarde.
Er zijn hooguit enkele uitzonderingen mogelijk om niet alle verbruik op dezelfde manier te belasten. Buiten die enkele uitzonderingen moeten afwijkingen van uniforme btw worden vermeden. Bij elke afwijking moet immers afgewogen worden of het voordeel daarvan opweegt tegen het complexer maken van het systeem. Het btw-tarief van 0 % op goederen die meer dan gemiddeld voorkomen in de bestedingen van lage inkomens kan bijvoorbeeld vervangen worden door aanpassing van de belastingvrije som.
3/ Houd rekening met de mogelijkheid dat belastingbetalers hun gedrag aanpassen aan wijzigende belastingtarieven. Belastinggrondslagen die een grote elasticiteit kennen, zullen ceteris paribus minder zwaar belast kunnen worden.
4/ Het beginsel van neutraliteit pleit ervoor gelijke inkomsten uit vermogen zo gelijk mogelijk te belasten. Sommige inkomsten uit vermogen verschillen echter fundamenteel wat een specifieke behandeling kan rechtvaardigen. Vormen waarbij de fiscus ieder jaar het lopende rendement afroomt, mogen gunstiger behandeld worden dan, bijvoorbeeld, eenmalige meerwaarden. Binnen die categorieën is er geen reden om, bijvoorbeeld, het ene spaarproduct anders dan het andere te belasten. De voorkeur gaat daarbij altijd uit naar het belasten van een voorraad in plaats van een toekomstige stroom te verstoren.
5/ Voor duurzame economische groei is het vermijden van nodeloze verstoringen van de keuze om vandaag of later te consumeren essentieel. Effectieve belastingvoeten zouden niet te gevoelig voor inflatie mogen zijn. Om distorties te vermijden, gaat een ambitieuze fiscale hervorming voor het model waarbij het neutrale (risicovrije) rendement zo goed mogelijk vrijgesteld wordt.
6/ België is geen eiland en zal in zijn fiscaal stelsel pragmatisch rekening moeten houden met internationale fiscale verhoudingen en – evident – het lidmaatschap van de eurozone. Benchmarking en analyse van afwijkingen zijn nodig ten opzichte van bijvoorbeeld de buurlanden.
7/ Eenvoud is een basiswaarde om overtollige administratieve last te verminderen bij de overheid en bij de belastingplichtige. Complexiteit speelt enkel in de kaart van gespecialiseerde spelers, die de middelen hebben om er een comparatief voordeel uit te halen. Stabiliteit en voorspelbaarheid zijn essentiële kenmerken van een houdbaar stelsel. Ga het engagement aan dat na de fundamentele belastingherziening de fiscaliteit minstens gedurende twee legislaturen stabiel blijft.
8/ Koppel iedere fiscale maatregel aan één, hooguit twee meetbare doelstellingen. Alleen dan kun je de maatregel ook evalueren op haar effectiviteit en efficiëntie. Het parlement moet zijn rol vervolgens ten volle kunnen spelen om die maatregelen periodiek te kunnen evalueren.
