Doorlichting van Subsidies
België en Vlaanderen staan bekend om hun uitgebreide subsidielandschap, waarin overheden op verschillende niveaus aanzienlijke financiële steun bieden aan burgers, bedrijven, en organisaties. Hoewel subsidies vaak bedoeld zijn om innovatie, sociale cohesie of economische groei te bevorderen, ontstaat er ook een complexe structuur met soms overlappingen, inefficiënties en een gebrek aan transparantie.
Stichting Merito wil dit landschap kritisch doorlichten vanuit het perspectief van goed bestuur. Door te streven naar een efficiënter, transparanter en effectiever subsidiesysteem, willen we bijdragen aan een beleid dat maatschappelijke noden beter dient en publieke middelen optimaal benut.
66 miljard euro aan subsidies - en nauwelijks zicht op waar het heen gaat
Begin 2025 ontstond commotie rond een spending review van de federale overheidsdienst BOSA: in 2023 werd zo'n 66 miljard EUR aan subsidies uitgedeeld, maar er blijkt amper controle op de besteding ervan. Ter vergelijking: de federale overheid financiert haar volledige werking - exclusief sociale zekerheid - met zo'n 37 miljard EUR per jaar. Toch is zelfs het bedrag betwist, want het federale niveau heeft geen eenduidige definitie van wat een subsidie nu precies is, geen centraal register, en een aanzienlijk deel wordt toegekend via koninklijk besluit - buiten de parlementaire controle om.
Ons doel is om bij te dragen aan een rechtvaardig subsidiebeleid dat maatschappelijke impact maximaliseert en elke euro optimaal benut. Wat is de meest efficiënte en effectieve wijze om de samenleving in goede banen te leiden?
Na onze reeks over de Vlaamse subsidies richten we het komende jaar het oog op het federale niveau. In maandelijkse thematische bijdrages lichten we de rationale achter subsidies toe, en illustreren we met opmerkelijke dossiers uit uiteenlopende domeinen: de federale wetenschappelijke instellingen, veiligheid, ICT, vastgoed - met de Regie der Gebouwen en het bijzonder krediet "Dode Hand" - en tal van personeelsvraagstukken. De argumenten pro en contra subsidies zijn immers niet overal op dezelfde wijze van toepassing.
Federale Subsidies per Hoofdstuk
-
66 miljard aan federale subsidies: Dit inleidende hoofdstuk opent de reeks over het federale niveau met een ontluisterende vaststelling: in 2023 deelde de federale overheid zo'n 66 miljard euro aan subsidies uit - meer dan de 37 miljard euro waarmee ze haar volledige werking financiert (exclusief sociale zekerheid) - terwijl er nauwelijks controle blijkt op waar dat geld naartoe gaat. De spending review van de overheidsdienst BOSA bracht 1.092 "subsidies" in kaart voor in totaal 119 miljard euro, maar legt meteen de structurele problemen bloot: er is geen eenduidige definitie van wat een subsidie, dotatie of toelage precies is, geen centraal register, en een aanzienlijk deel wordt toegekend via koninklijk besluit, buiten parlementaire controle om. Het grootste deel zit in transfers via de bijzondere financieringswet (53,5 miljard) en interne dotaties (39,8 miljard), terwijl ook bijna 6 miljard aan externe dotaties - waaronder 2,9 miljard voor NMBS en Infrabel en 973 miljoen voor de federale politie - wordt uitbetaald zonder dat daar verantwoording tegenover staat. Het hoofdstuk toont hoe gebrekkig de opvolging is: 97 procent van het vastgelegde bedrag werd uitbetaald, maar in een kwart van de subsidiefiches - goed voor drie kwart van het totale bedrag - werd geen enkele controle van procedure of doel uitgevoerd. Tegen de achtergrond van een begrotingstekort van 33,3 miljard euro (5,2 procent van het bbp) en een schuldgraad van 107,2 procent, maakt het scherp zichtbaar waarom een eenduidig subsidiekader, een interfederaal register en meetbare resultaatsverbintenissen geen luxe maar noodzaak zijn. Hier het volledige rapport.